Demencja najczęściej diagnozowana jest u osób powyżej 65. roku życia, a tylko nieznaczny odsetek osób (2%) poniżej 65. r.ż. cierpi na demencję. Zapadalność na chorobę wzrasta wraz z wiekiem i szacuje się, że u osób 80-letnich, odsetek ten sięga nawet 40–50%.
Średni czas trwania choroby to 5–7 lat, choć czas ten zależy od wielu czynników, np. od tego, na jakim etapie zdiagnozowano chorobę oraz od przyczyny otępienia. Według Głównego Urzędu Statystycznego, 13,5 % populacji całego kraju stanowią osoby po 65. roku życia, a według prognoz, w roku 2030, około 27% osób żyjących w Polsce będzie miało więcej niż 65 lat. Wraz z rosnącą liczbą osób starszych, może wzrosnąć liczba osób chorujących na demencję.
Według organizacji Alzheimer Europe, ocenia się, że w Polsce jest około 501 tysięcy osób zdiagnozowanych z demencją. Stanowi to 1,31% całej populacji. Prawdziwe statystyki mogą być jednak wyższe, ponieważ wiele osób jest źle zdiagnozowanych, gdyż objawy demencji są mylone z depresją lub po prostu niektórzy wierzą, że znaczne pogorszenie pamięci to naturalna część procesu starzenia się. Nic bardziej mylnego. Demencja i otępienie – oba pojęcia określają to samo zjawisko.
Otępienie (łac. dementia), to ogólny termin określający pogorszenie się pamięci i sprawności umysłowej na skutek uszkodzenia mózgu. Demencja jest zespołem objawów spowodowanych chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym lub postępującym. Oznacza to, że jest nieuleczalna, a stan chorego stopniowo ulega pogorszeniu. Demencja powoduje stopniowe pogorszenie się wyższych funkcji korowych takich jak: myślenie, pamięć, orientacja, rozumienie, liczenie, planowanie, umiejętność oceny sytuacji, umiejętność porozumiewania się i zdolność uczenia się. Wraz z upływem czasu, funkcjonowanie pacjenta ulega pogorszeniu. Otępienie bywa często mylone z depresją, ponieważ przypomina niektóre jej objawy.
Samo pojęcie otępienie odnosi się do grupy zaburzeń związanych z pogorszeniem się funkcjonowania na różnych płaszczyznach. Otępienie może mieć różny charakter i nasilenie w zależności od rodzaju. Istnieje kilka rodzajów otępienia, najczęstszym rodzajem otępienia jest otępienie o typie alzheimerowskim (dotyczy 60-70% wszystkich zachorowań), potocznie zwane chorobą Alzheimera.
Czasem trudno odróżnić objawy jednego rodzaju demencji od drugiego. Może być też tak, że pacjent choruje na dwa rodzaje demencji jednocześnie. W zależności od przyczyny otępienia, wyróżniamy otępienia odwracalne i nieodwracalne.
Do przyczyn odwracalnej demencji należą między innymi niedobory żywieniowe (w szczególności niedobór witaminy B12), odwodnienie, hiperkalcemia (podwyższony stan wapnia w organizmie), krwiak podtwardówkowy, zaburzenia pracy tarczycy, zespoły polekowe i zatrucia, spowodowane alkoholem, narkotykami lub metalami ciężkimi. Jeśli przyczyny wywołujące objawy demencji, wykryte zostaną w miarę wcześnie i zastosuje się właściwy sposób leczenia, to otępienie jest uleczalne i możliwym jest ustąpienie objawów. W większości przypadków, niestety, objawy demencji są nieodwracalne.
Podstawowym elementem diagnozy jest wywiad dotyczący zgłaszanych objawów, wcześniej przebytych chorób i przyjmowanych leków. Ważne, aby informacje zostały zebrane zarówno od osoby chorej, jak i od opiekuna. Pacjent powinien być również poddany testom laboratoryjnym, które mogą wykluczyć inne, odwracalne przyczyny demencji. Do najczęściej stosowanych testów przesiewowych oceniających funkcje poznawcze należą: Krótka Skala Oceny Funkcji Poznawczych [MMSE] i/lub Test Rysowania Zegara. W ocenie stanu pacjenta pomocna jest także ocena zdolności samodzielnego wykonywania czynności życia codziennego, takich jak: kąpanie się, korzystanie z toalety, oraz czynności złożonych, niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie, takich jak: używanie telefonu lub kontrola przyjmowania lekarstw. Oszacowanie tych czynności może być przeprowadzona za pomocą dwóch powszechnie stosowanych skal: Indeksu Czynności Życia Codziennego Katza oraz Skali Oceny Złożonych Czynności Życia Codziennego Lawtona.
Sposób leczenia jest dobierany indywidualnie w zależności od stanu pacjenta i typu otępienia. Niestety, obecnie nie ma leków, które powstrzymałyby lub odwróciły proces chorobowy, jednak istnieją leki, które pomagają w zwolnieniu procesu pogarszania się funkcji poznawczych. Leczenie farmakologiczne ma na celu również złagodzenie objawów choroby, takich jak: zaburzenia nastroju, zaburzenia snu, lub objawów psychotycznych.